زرێوار  یا  زرێبار؟

 

.................................................................................................................................

 

نويسنده: meriwan

چهارشنبه، 5 مرداد 1384، ساعت 2:56

سلاو. ماندوو نه‌بيت و هيوادارم هه‌روه‌ها جوان بنووسيت. ببووره ئه‌گه‌ر ئه‌م ره‌خنه‌يه‌ت لی ئه‌گرم به‌لام ئه‌و ده‌رياچه‌ نازداره‌مان ناوی زريباره نه‌ک زريوار. با ناوه ئه‌سلييه‌که‌ی تيا نه‌چيت. سپاس

نويسنده: ئاڵا

پنجشنبه، 23 تير 1384، ساعت 6:22

نووسراوه (یان باشتر بڵێم دیمه‌ن)ێکی جوانت هێناوه‌ته‌وه‌ به‌ڵام ڕاستی زرێبار باشتر نییه‌ له‌ زرێوار؟ ئایا ڕاسته‌که‌ی هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ له‌ هه‌موو ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌کانمان‌دا نووسراوه‌؟ یان خود تۆ بڵێی ئه‌و هه‌موو نووسه‌ر و داهێنه‌ره‌ی که‌ ناوی زرێواریان به‌ زرێبار هێناوه‌ به‌ هه‌ڵه‌وه‌ ئه‌وکاره‌یان کردبێت؟ به‌ سپاسه‌وه‌ ئاڵا له‌ شاری مه‌ریوانه‌وه‌.

 

..........................................................................................................................................................

 

  پێویستم زانی روونکردنه‌وه‌یک  له سه‌ر وشه‌ی  زرێوار یا زرێبار بۆ  بۆچوون و داواکاری  ئه‌و  به‌ڕیزانه‌ بێنمه‌وه .

خۆشه‌ویستان،   که‌ڵک‌ وه‌ر گڕتنه‌وه  له وشه‌ی " زرێوار" یان " زرێبار"  که به بڕوای ئیوه‌ی ئازیز  زرێبار ڕه‌سه‌ن‌تر ناسڕاوه ده‌گه‌ڕێته‌وه

بۆ  رێشه‌ و بناغه‌ی مێژووی  که  له زمان و وێژه‌ی  ئه‌ده‌بیدا گۆڕانکاریه‌ک به سه‌ر وشه‌ی  زرێوار دا هاتووه  و له حاست ڕه‌سه‌نه‌وه و به پێ ئاماژه‌ی  به‌ڕێزانی نووسه‌ر  مامۆستایان کاک( ئه‌نوه‌ر ڕه‌وشه‌ن گوڤاری زرێبار،  ژماره 1 ، لاپه‌ره‌ی 17 )  و کاک( مه‌نسوور یاقووتی گوڤاری زرێبار،  ژماره 35-37 ، لاپه‌ره‌ی 8 ) هه‌ر دوو نووسه‌ر ئاماژه‌یان به ڕه‌سه‌ن بوونی وشه‌ی زرێواریان کڕدووه به‌ڵام کاک ئه‌نوه‌ر  له سه‌ر  ئه‌و گۆڕانکاریه که وشه‌ی زرێوار له دوو به‌شی (زرێ+ وار) که رێشه‌ی زمانی کوردیدا واته زمانی په‌هله‌وی  یان  پاله‌وانی‌دا که ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ شاخه‌ی هێند و ئورووپا  زڕێ  به مانای ده‌ریا(دریا) و به‌شی (وار به په‌س‌‌وه‌ند  وه‌ک ) (وار  به معنی  مانند)  یانێ ( وه‌کو ده‌ریا )  ئاماژه ده‌کات و  له لایه‌کی‌تره‌وه  به ئاماژه به زرێبار  که له دوو به‌شی ( زرێ + بار ) که به‌شی دووهه‌م ( بار)

 به‌دی‌هاتووه له( وار) وه‌کو( واران  به  باران )   به ئیشاره به فه‌رهه‌نگی فارسی عه‌مید  له‌و  باوه‌ره‌دایه که( بار  له زمانی په‌هله‌ویدا په‌سوه‌ندێکه  که له دووای  تاقمێک  له وشه‌کان‌دا دێت  و  به مانای گوێی ده‌ریا ده‌ناسرێت  ) و سه‌رنجی خوێنه‌ر راده‌کێشێت بۆ   گوڕانکاری مێژووی  ده‌نگ و له‌حن که (ئاa) به (بێ  b )   به سه‌ری‌دا هاتووه.

کاک ئه‌نوه‌ر له باوه‌ره‌دایه  که که‌ڵک وه‌ڕگڕتن له وشه‌ی (زرێبار )  جوان‌تره له نوسراوه‌کانی‌دا به کاری دێنێت .

کاک مه‌نسوور یاقووتی  به ئاماژه به نوسراوه‌یه‌کی کۆن شاهنامه‌ی‌دا که له لای خۆیه‌تی  زرێوار به (گوڵ زرێوار )  ده‌ناسێت  و له‌و باوه‌ره‌دایه که  وشه‌ی زرێبار  له فارسی کوون‌دا هاتووه  و داواکاریان به که‌ڵک وه‌رگرتن له ره‌سه‌نایه‌تی  زرێواره   نه‌ک زرێبار .

به هیوام توانیبێتم  هه‌نگاوێکم هه‌ڵگرتبێت بۆ ئه‌و روونکردنه‌وه و ئیتر ئێوه‌ش و ڕای خۆتان .

 

سپاس بۆ به‌ڕێز مامۆستا یۆسفی له هاوبه‌شی گه‌رمی لێ‌کولینه‌وه‌یان‌دا

پێناسه‌ی  ''ساراڵ''

ساراڵ ناوچه‌یكێ به‌ره‌بلاوه له‌ ئوستانی كوردستانی ئیران، یه‌كێكه‌له ناوچه''ئكۆتورێستێه‌كان''ی به ناوبانگ كه‌له روژئاوای دێوانده‌ره‌وه هه‌لكه‌وتووه و به‌هۆی ئاووهه‌وای ساردی تایبه‌ته‌وه ناوچه‌یه‌كێ رازاوه‌یه، له‌هه‌موو ساته‌كانێ  سال   هه‌موو لایه‌ك به‌تایبه‌ت چیا سه‌ركه‌شه‌كان خویان بۆ ئه‌ویندارانیان ده‌رازێننه وه ،  سارال له به‌ینێ شاره‌كانی دیوانده‌ره و مه‌ریوان هه‌لكه‌وتووه و 7180 كه‌س جه‌م ئاوه‌ری هه‌یه و به‌دوو به‌شی به‌ر پله و پشت پله  دابه‌ش ده‌بێت  ، هۆی هه‌لبژاردنی ناوی پله به بۆنه‌ی هاتنه‌خوارێ به‌رزای ئه‌وناوچه‌یه كه‌به‌شێوه‌ی

پلیكان  ناوی له‌سه‌ر دانراوه

ئاوایه‌كانی به‌رپله بریتین له‌( گۆریچه، ده‌ره‌هه‌ر، دی‌بنیاو، سۆفی‌بله، تازاوای دۆڵه‌ره‌ش، شاه‌نشین،تازاوا ،

هه‌واره‌گه‌رمه، ته‌نگ‌باغ، ئاول‌سه‌مه‌ی،گوڵچیه‌ر، ناوكه‌لان، كاكۆزه‌كریاو، چاولكان‌حاجی،چاولكان‌وه‌زیر،ده‌ره‌ویان

وشكه، ده‌ڕه‌وشكه،،...)

ئاوایه‌كانی پشت پله بریتین له(ده‌ڕویان فاڕس، دۆزه‌خ‌ده‌ڕه،كۆڵ، گورجی،هه‌زار كانیان ده‌روێشان، ،قه‌ڵاویانه،گێزمڵ‌ئه‌وبه‌ر، گێزمڵ‌ئه‌م به‌ر،عه‌ڵی ئاوا،هانه‌لان،تازاوای‌قازی‌عه‌ڵی،كۆسه‌ومه‌ر، ئاڵوڵاغ،قزڵوڵاغ،و...)

تیره‌كانی به‌ناوبانگی ناوچه

1- قاڵقاڵی، 2- گه‌ڵباخی 3- گۆران

تیره‌ی گه‌لباخی به7 به‌ش جیا بونه‌ته‌وه كه بریتین له(گاملی، چۆخه‌ره‌ش،كوڵكنی،  پێتاوسه‌رێ، ،هه‌مزه‌ی،گه‌ڵباخی،كۆسه‌ومه‌ری )

مێژوی ده‌سه‌ڵات‌داری

به‌هۆی شێوازگه‌ی كه‌ژوكێوی ناوچه و سه‌خڵه‌تی زستانان و نه‌بۆنی ئامرازه‌پێویسته‌سه‌ره‌تایه‌كان خه‌لكی ئه‌و

ناوچه زۆر ئازاو به‌ئه‌مه‌ك بوون و له مێژوی كۆنه‌وه تا  په‌لاماری ڕوسه‌كان بۆ ئێران هه‌موو تیڕ ه‌كان به‌تێكرا

له‌و ناوچه‌یه پارێزگاڕیان كڕدووه و زۆر نه‌به‌ز بوون به‌شێوه‌یه‌ك كه‌له‌كاتی ده‌سه‌ڵاتی ره‌زاشاه‌دا گه‌ڵباخیه‌كان

به‌ره‌و شاری قۆچان  هان‌دڕاون و به‌هۆی سه‌ركه‌ش بوون‌و ڵێ هاتویه‌وه زۆر له سه‌ریان حسێب كراوه.

كێوه‌به‌ناوبانگه‌كان

سوڵتان‌ئه‌غه‌زتوو، كه‌له‌با، سێ‌په‌ڵكان،مزگه‌وت‌ومیڕزا،حاجی‌ئه‌حمه‌د،قازی خان،شاخ ده‌ڕه‌ویان،دۆزه‌خ مینه، مله‌ی‌چاله‌زوغال،نڕگسه‌ڵه،په‌له‌وشكه،مله‌ی دڕكاوان،ته‌م به‌سه‌ره،..........و ئاوه‌كانی ئه‌م كێوانه سه‌ر جه‌م له‌رووخانه‌ی قزڵ ئه‌وزه‌ن به‌ره‌و  روخانه‌ی سپی له‌وڕمێ رێ ده‌كه‌وێت...

گیا به‌ناوبانگه‌كان(خواڕده‌مه‌نی و ده‌رمان)

ڕێواس،قارچك،كاشمه،مه‌نێ،گیلاخه،كه‌نگه‌ڕ،پیچك،پسڵ،كنیواڵ،سالمه، نێڕگس،هه‌لاله‌بڕمه، سووره‌بنه، شاته‌ڕه، ڕكێشه، دانه‌هه‌ڵز، وه‌نوشه، گووڵه‌سوڵان، پیازۆك و...

ئاژه‌ڵ‌داری

له‌بوواری ئاژه‌ڵ‌داریدا ئه‌م ناوچه‌یه به‌هووی رازاوه‌ی چیا و مه‌ڵبه‌نده‌كانی له‌ سه‌وزای ، له‌وه‌ڕی ئاژه‌ڵ، له‌زۆربه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه ئاژه‌ڵ‌داریان زۆر به‌نرخه و یه‌كێك له‌چوار ناوچه‌ی تایبه‌تی ئێرانه كه له‌  وه‌رزه‌ گه‌رمه‌كانی  ساڵ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئۆستانیش ئاژه‌له‌كان، بۆ كه‌ڵك وه‌رگرتن له له‌وه‌ڕگه‌كان كۆچ ده‌ده‌ن...

 

 

 

سه‌ردانی توڕیسته‌كان

له‌بابه‌ت توڕیستیه‌وه ساڵانه‌ له وڵاتانی ده‌ره‌وه و ناوخۆ تاقمێكی زۆر  له بوواره‌كانی مێژوی ئابووری، جوكرافیای، علمی‌تبیه‌وه ،شاخه‌وانی، به‌ زۆری به‌خۆیه‌وه ده‌بینێ....

 

جێگای پیاوه‌گه‌وره‌كانی ئاینی

سی مه‌حمووی كۆڵ له ئاوائ كۆڵ، ئاوڵ سه‌مه‌ی(عبدالصمدی)له ئاوای ئاوڵ سه‌مه‌ی

 

كانه مه‌عده‌نه‌كانی ناوچه

له‌ یه‌ك ساڵی رابڕدوودا كانێكی مه‌عده‌نی كه‌له  تاقی‌كردنه‌وی ئه‌م دوایانه‌دا له‌نه‌وعی تاتبه‌‌تی''باریت'' دا زۆر

به نرخه و ئاوایه‌كانی (هه‌واره‌گه‌رمه، شاه‌نشین،ته‌نگ‌باغ، ئاوڵ‌سه‌مه‌ی)  بۆ رێكخستنی رێگایكی زۆریان پیواوه.